Në Klubin Grolier me “Paper Jane: 250 Vjet Austen”
nga Gina Di Meo
Ka frymëzuar filma, romane dhe ka bërë që breza të ëndërrojnë gjatë shekujve. Ajo është miti i Jane Austen, shkrimtares britanike, ndoshta e dyta vetëm pas William Shakespeare për nga fama, e cila 250 vjet pas lindjes së saj mbetet e paharrueshme.
E lindur më 16 dhjetor 1775, në Hampshire, festimet për të shënuar përvjetorin kanë filluar tashmë si në Mbretërinë e Bashkuar, ashtu edhe në pjesë të ndryshme të botës.
Edhe Nju Jorku ka kontribuar dhe do të vazhdojë të kontribuojë. Verën e kaluar, Biblioteka Morgan prezantoi “Një Mendje e Gjallë: Jane Austen në 250 vjeç”, dhe më 4 dhjetor Klubi Grolier do të çelë ekspozitën “Paper Jane: 250 Years of Austen”, e cila gjurmon ngritjen e famës së shkrimtares përmes mbi 100 objekteve, duke përfshirë dorëshkrime të rralla, botime të para, ribotime, postera filmash e teatrale dhe ilustrime të ndryshme.
“Paper Jane”, e redaktuar nga Janine Barchas, Mary Crawford dhe Sandra Clark, është ndarë kronologjikisht në intervale 50-vjeçare (1775–1825, 1825–1875, 1875–1925, 1925–1975 dhe 1975–2025). Periudha e parë përqendrohet në ditët e hershme të Austen, me romanin e saj të parë të botuar vetë, Ndjeshmëri dhe Sensibilitet, të nënshkruar në mënyrë anonime “nga një Zonjë”.
Në ekspozitë ndodhet një botim i parë i rrallë, i palidhur, nga viti 1811, botuar nga shtëpia botuese e saj në Londër. Gjysma e dytë e shekullit përfaqëson periudhën gjatë së cilës librat e saj fituan popullaritet në Evropë dhe Amerikë. Përkthimet, shpesh të pasakta, u bënë edhe në frëngjisht, ndërsa ribotime pirate nisën të qarkullonin jashtë shtetit. Në ekspozitë përfshihet botimi i parë amerikan i vitit 1832 i “Elizabeth Bennet”, titulli i botimit të parë amerikan të Krenari dhe Paragjykim. Titulli i plotë ishte: Elizabeth Bennet; ose, Krenari dhe Paragjykim: Një Roman (2 vëllime. Filadelfia: Carey & Lea, 1832). Kjo kopje, e cila më parë ndodhej në bibliotekën e Kolegjit Amherst, paraqet komente me shkrim në margjina nga studentë meshkuj.
Periudha 1875–1925 shënon kohën kur shkrimtarja u bë pjesë e traditës letrare dhe u konsiderua e denjë për trajtim akademik. Që në vitin 1840, Henry Green Clarke, pronar i një prej librarive të para feministe në Londër, filloi të ofronte ribotime në miniaturë të veprave të saj si pjesë e një serie revolucionare librash proto-feministë nga intelektualë radikalë. Në Klubin Grolier ekspozohet një botim i Krenarisë dhe Paragjykimit (2 vëll., Londër: H.G. Clarke and Co., 1844) që i ngjan një abetareje mesjetare. Gjithashtu, është i pranishëm botimi i njohur “Peacock” i Krenarisë dhe Paragjykimit, botuar në Londër në vitin 1894 nga George Allen, me ilustrime nga Hugh Thomson.
Midis viteve 1925–1975, veprat e Austen u shfaqën në ekran dhe në skenë. Filmi i vitit 1940 Krenari dhe Paragjykim ishte adaptimi i parë filmik, me aktorët Greer Garson dhe Laurence Olivier në rolet kryesore. Ekspozita paraqet edhe kartolina promovuese të filmit të prodhuar nga Metro-Goldwyn-Mayer.
Periudha e fundit, 1975–2025, përqendrohet në ndikimin e vazhdueshëm të Austen në Hollywood. Ka adaptime të shumta televizive, si miniseriali i BBC-së i vitit 1995 me Colin Firth dhe Jennifer Ehle, si dhe filmi Emma i vitit 2020, me regji nga Autumn de Wilde.
“Paper Jane” është pasuruar gjithashtu me libra të shkruar nga pasardhës të Austen-it (ajo nuk e la kurrë familjen e saj dhe vdiq e pamartuar, si motra e saj Cassandra), përfshirë autobiografi, korrespondencë dhe vepra të pabotuara. Për herë të parë ekspozohen edhe portrete miniaturë me bojëra uji të stërnipërve e mbesave të saj, Lady Fanny Knatchbull (mbiemri i vajzërisë Knight) dhe Sir Edward Knatchbull.
Burimi: ansa.it/ Përgatiti për botim: L.Veizi