Izraeli ka shpallur gjendjen e luftës dhe po përgatitet për një konflikt të ri afatgjatë. Kjo është arsyeja pse kjo luftë vazhdon tash e dekada.
Pas raketave të lëshuara nga Gaza të shtunën e kaluar, më 6 tetor 2023, dhe pas hakmarrjes së ashpër të kryer nga Izraeli, i cili ndërkohë shpalli gjendje lufte, tashmë ka një numër viktimash (midis civilëve dhe ushtarëve, nga të dyja palët) më shumë se një mijë.
Për dekada, izraelitët dhe palestinezët kanë konkurruar për të drejtën për të përcaktuar fatin e tyre në të njëjtin rrip toke. Mosmarrëveshja e tyre ka ndarë miliona individë. Dhe nëse Lindja e Mesme është “unaza e botës”, siç e përkufizoi historiani Yuval Noah Harari, kjo është edhe për shkak të këtij konflikti të gjatë dhe të pazgjidhur. Cfare ndodhi? Dhe pse? Për t’iu përgjigjur këtyre pyetjeve propozojmë artikullin “Premtimi dhe grindje” nga Simone Cosimelli, marrë nga arkivat e Focus Storia.
PREMTIMI I MBAJTUR. Në fund të shekullit të 19-të, intoleranca ndaj hebrenjve u rrit. Si reagim, disa intelektualë i dhanë jetë sionizmit, një lëvizje politike që kërkonte kthimin në Palestinë, “tokën e premtuar” të Biblës. Emri erdhi nga lartësia e “Sionit”, bërthama origjinale e Qytetit të Shenjtë, Jeruzalemit. Dhe thirrja për traditë ishte e fortë. Por popullsia e zonës, e kontrolluar nga Perandoria dekadente Osmane dhe pa një entitet shtetëror, ishte kryesisht myslimane arabe. Në fund të Luftës së Parë Botërore, fuqitë evropiane (duke tradhtuar pritshmëritë e arabëve) ridizajnuan Lindjen e Mesme.
TMERRET E HOLOKAUSTIT. Britania e Madhe, e cila kishte qenë në favor të një shteti hebre që nga viti 1917, mori Mandatin e Palestinës: në lindje vendosi Transjordaninë (më vonë Jordaninë), ndërsa në perëndim pranoi të mbronte vendbanimet hebraike, ndërkohë që siguroi arabët e pranishëm, dmth palestinezët. Kështu Aliyah, pelegrinazhi hebre, u intensifikua. Pas valëve të para nga Evropa Lindore, mijëra hebrenj, me ngritjen e regjimeve fashiste, u larguan nga Evropa Perëndimore për të zbarkuar në tokën e të parëve të tyre. Së pari, grupet radikale lindën për të pretenduar identitetin palestinez dhe më pas, midis viteve 1936 dhe 1939, shpërtheu një revoltë e madhe. Britanikët e shtypën atë dhe në të njëjtën kohë kufizuan emigracionin hebre. Por tmerret e Holokaustit përmbysën çdo skenar. Në fakt, gjenocidi nazist vetëm sa mund të forconte kauzën sioniste dhe, me pak fjalë, “toka e premtuar” u shndërrua në një patate të nxehtë. Kështu, Mbretëria e Bashkuar zgjodhi të tërhiqej nga Palestina dhe ia delegoi çështjen OKB-së.
JO NGA PALESTINEZËT. Në vitin 1947 Asambleja e Përgjithshme e OKB-së miratoi rezolutën 181 (plani i ndarjes për Palestinën) dhe tregoi rrugën që duhet ndjekur: dy shtete në të njëjtën tokë, një hebre (i cili do të kishte mbuluar 55% të zonës dhe gjithashtu do të kishte pritur 400 mijë palestinezë) dhe arab tjetër (më pak i gjerë, por pothuajse tërësisht mysliman), me Jerusalemin nën kontrollin ndërkombëtar. Udhëheqësit hebrenj, të cilët tani përfaqësonin 600 mijë individë, pranuan. Palestinezët, të cilët përfaqësonin një milion e 250 mijë prej tyre, jo. Pra, kur më 14 maj 1948, para tërheqjes britanike, Yishuv (komuniteti hebre) shpalli pavarësinë e shtetit të Izraelit me pëlqimin e shumë vendeve, përfshirë SHBA-në dhe BRSS, shpërtheu lufta. Shtetet fqinje të Ligës Arabe, të cilat e shihnin sionizmin si ndërhyrje të huaja, sulmuan Izraelin, i cili nga ana e tij kundërsulmoi.
KATASTROFA. Shkoi keq për arabët. Në vitin 1949, u nënshkruan disa armëpushime (por jo marrëveshje paqeje), pas të cilave Izraeli fitoi edhe më shumë territor sesa pritej sipas marrëveshjeve të OKB-së, duke përfshirë pjesën perëndimore të Jerusalemit. Sikur të mos mjaftonte kjo, zonat e përcaktuara për palestinezët u pushtuan nga shtetet arabe: brezi bregdetar i Gazës nga Egjipti, pjesa lindore e Jeruzalemit dhe i ashtuquajturi Bregu Perëndimor (në perëndim të lumit Jordan) nga Jordania. Shumë u larguan dhe shumë u çrrënjosën me nxitjen e izraelitëve, të cilët kishin frikë nga infiltrimi i armikut dhe nuk i njihnin këto entitete të reja. As arabët e tjerë nuk i integruan me të drejta të plota; do të nënkuptonte legjitimimin e Izraelit. Një tragjedi e përcaktuar si Nakbah (“katastrofa”): 700 mijë humbën shtëpitë, të dashurit dhe punën e tyre; shumë përfunduan në kampet e refugjatëve të OKB-së.
KRIZA E SUEZIT. Si hakmarrje, shtetet arabe dëbuan 700,000 hebrenj në vitet në vijim. Edhe ata u zhvendosën në territorin izraelit, duke iu bashkuar 250,000 të tjerëve që erdhën nga Evropa. Një shtet gjithnjë e më i fortë dhe më i populluar i Izraelit mund të nxiste pakënaqësinë e shteteve arabo-myslimane. Dhe në fakt ata morën armët. Në tetor 1956, gjatë krizës së Suezit, Izraeli iu bashkua ekspeditës anglo-franceze për t’i dhënë një goditje Egjiptit; vetëm kërcënimet nga SHBA dhe BRSS penguan luftën e hapur. Për palestinezët, kufiri ishte i plotë. Në vitin 1964, grupet militante u nisën për të zhdukur shtetin hebre dhe në vitin 1964, me mbështetjen e Lidhjes Arabe, u krijua PLO: Organizata për Çlirimin e Palestinës.
ZGJERIM I VAZHDUESHËM. Për të mbrojtur tregtinë e tij në Detin e Kuq, Izraeli filloi një sulm parandalues kundër Egjiptit në qershor 1967. Ndërhynë Siria dhe Jordania. Ushtritë arabe u mundën shpejt (“Lufta Gjashtë Ditore”) dhe Izraeli fitoi territore të reja duke pushtuar Jerusalemin Lindor, Bregun Perëndimor, Rripin e Gazës, Lartësitë Golan dhe Gadishullin Sinai: të gjitha zonat ku, në dëm të palestinezëve, që jetonin atje, shteti hebre promovoi vendbanime të reja. Këshilli i Sigurimit i OKB-së bëri thirrje për respektimin e kufijve dhe për një paqe “të drejtë dhe të qëndrueshme”; më kot.
Në vitin 1973, gjatë festës hebreje të Yom Kipur, Egjipti dhe Siria pushtuan Sinain dhe Lartësitë Golan për të larë hesapet. Ajo arriti në një ngërç. Për të dëmtuar mbështetësit e Izraelit, vendet prodhuese të naftës në Lindjen e Mesme bllokuan eksportet e naftës së papërpunuar. Pasoi një krizë energjetike që përkuli Perëndimin. Vetëm në vitin 1978, me marrëveshjet e Camp David, situata u lehtësua. Izraeli u largua nga Sinai dhe Egjipti e njohu shtetin hebre.
SHBA DHE BRSS. Prandaj Lindja e Mesme arriti të ndezë një botë të ndarë nga interesa të kundërta. SHBA u lidh me Izraelin; ndërsa BRSS mbështeti arabët. Askush, megjithatë, nuk kishte kontroll të plotë të aktorëve në fushë. “Nëpërmjet konflikteve arabo-izraelite dhe momenteve të panumërta të krizës”, shpjegon Paolo Soave, profesor i Historisë së Marrëdhënieve Ndërkombëtare në Universitetin e Bolonjës, “çështja e Lindjes së Mesme është lidhur me Luftën e Ftohtë dhe e ka kushtëzuar atë shumë më tepër. se sa ka mundur të ndikojë në rajon dialektika mes SHBA-së dhe BRSS”.
BURRAT ARABË. Luftërat u ndalën, por hebrenjtë dhe palestinezët nuk u pajtuan. Në Izrael, i cili kishte ndërtuar një demokraci të fortë, rrymat politike ekstremiste filluan të margjinalizojnë të moderuarit. Sulmet e guerrilasve palestinezë mbinxehën shpirtrat tashmë inkandeshentë dhe pushtimi i Libanit u krye në vitin 1982, për të goditur bazat e PLO (Organizata për Çlirimin e Palestinës). Dy forca të palëvizshme filluan të përplaseshin më pas: vullneti i hebrenjve për të mbrojtur ëndrrën e një atdheu dhe dëshira e palestinezëve për ta rikthyer atë. Me kalimin e kohës, fuqitë rivale si Arabia Saudite dhe Irani gjetën një kundërshtar të përbashkët në Izrael. Dhe ndërsa PLO u tregua e gatshme për kompromis (me ringjalljen e zgjidhjes me dy shtete), grupet radikale islamike, si Hamasi dhe Hezbollahu, morën armët. Në 1987 dhe 2000 dy “Intifada” palestineze tronditën zonat e Gazës, Bregun Perëndimor dhe Jerusalemin. Dhe mospërputhja e Izraelit u bë më e theksuar. E ardhmja e Lindjes së Mesme mbetet ende për t’u shkruar. “Armiqësia ndaj Izraelit”, përfundon Soave, “ka pasur gjithmonë një rol unifikues, por ka krijuar një front heterogjen. Pas Luftës së Ftohtë, Lindja e Mesme u përshkua nga linja të tjera fragmentimi, veçanërisht nga shpërthimi i tensioneve midis shiitëve dhe sunitëve.
BILANCI I THYER. Çështja e Izraelit mbetet në plan të dytë, një flamur që të gjithë e nxjerrin me bindje të ndryshme. Rajoni ringjallet mbi të gjitha për shkak të kërkimit të vazhdueshëm të një pike ekuilibri politik midis komponentëve të tij të brendshëm, të cilët përshkojnë vende të ndryshme dhe janë të ndjeshëm ndaj faktorëve si terrorizmi, çështja ekonomiko-sociale dhe ajo bërthamore. Paqëndrueshmëria e vendeve si Iraku dhe Libia, kriza siriane, “pranvera arabe” dhe shqetësimet iraniane konfirmojnë natyrën tipike të një zone, sistemet politike të së cilës vazhdojnë të bazohen vetëm në përqendrimin e fuqisë politiko-ushtarake në pak duar. “. Me Shtetet e Bashkuara më pak të interesuara për zonën dhe Bashkimin Evropian të dobët dhe të ndarë, aktorë të tjerë janë shfaqur në skenën e Lindjes së Mesme: Turqia e Erdoganit dhe Rusia e Putinit./kb
Burimi: focus.it/ Përgatiti për botim: L.Veizi