15 Maj 1536
Nga Leonard Veizi
Më 15 Maj të vitit 1536 mbretëresha e Anglisë, Ana Bolena, u gjykua në Londër me akuzën e tradhtisë, kurorëshkeljes dhe incestit. Ajo u dënua me vdekje nga një juri e përzgjedhur posaçërisht.
Po kush ishte Ana Bolena?
Origjina
Ana Bolena – Anne Boleyn, – ishte një nga figurat më të rëndësishme dhe tragjike të historisë angleze. Ajo ishte gruaja e dytë e mbretit Henri VIII të Anglisë dhe nëna e Elizabetës I, një prej mbretëreshave më të famshme në historinë e Britanisë.
Materialet enciklopedike të referuara thonë se Ana Bolena lindi rreth vitit 1501 (ose ndoshta në 1507, data mbetet e debatueshme) në Norfolk ose në Hever Castle, Kent, në një familje aristokrate të rangut të mesëm. Babai i saj, Sir Thomas Boleyn, ishte një diplomat i suksesshëm dhe njeri i oborrit të mbretit, që më vonë u bë Konti i Wiltshire dhe Ormonde. Nëna e saj, Lady Elizabeth Howard, ishte vajza e Thomas Howard, Duka i dytë i Norfolkut – një prej familjeve më të fuqishme të Anglisë. Pra, Ana Bolena ishte me origjinë angleze, nga një familje e pasur, e lidhur me aristokracinë, por jo direkt nga linja mbretërore. Ajo kaloi pjesë të rinisë në oborret mbretërore të Burgundisë (në Belgjikën e sotme) dhe më pas në Francë, ku mori një edukim të sofistikuar dhe u ndikua nga kultura e Rilindjes. Ajo u kthye në Angli rreth vitit 1522 dhe u bë një figurë e njohur në oborr. Henri VIII, i martuar me Katerinën e Aragonit, u dashurua me Anën dhe për vite me radhë kërkoi ta divorconte Katerinën për ta marrë Anën për grua. Kjo çoi në një krizë fetare dhe politike, e njohur si Shkëputja e Anglisë nga Kisha Katolike, dhe krijimin e Kishës Anglikane me Henrin si kryetar. Henri dhe Ana u martuan fshehtas në vitin 1533, dhe pak më vonë ajo u kurorëzua Mbretëreshë. Por ajo nuk arriti të lindte një trashëgimtar mashkull – vetëm një vajzë, që u bë Elizabeta I.
Dënimi
Pasi humbi ndikimin mbi Henrin dhe nuk i dha një djalë, Ana ra në disfavor. Ajo u akuzua për tradhti bashkëshortore, incest – me vëllain e saj George Boleyn – dhe komplot kundër jetës së mbretit – akuza shumë të dyshimta dhe me gjasë të fabrikuara.
Më 15 maj 1536, ajo u gjykua nga një juri që përfshinte edhe të afërm të saj armiqësorë (si xhaxhai Thomas Howard), dhe u shpall fajtore. U ekzekutua me prerje koke më 19 maj 1536, në Kullën e Londrës, nga një ekzekutues me shpatë të ardhur posaçërisht nga Franca.
Pavarësisht rënies tragjike, Ana Bolena mbetet një figurë kyçe në historinë angleze. Vajza e saj, Elizabeta I, do të bëhej një nga sundimtaret më të fuqishme të Anglisë. Ajo u kujtua për inteligjencën, guximin dhe ndikimin e saj në rrjedhën e historisë evropiane. Në kulturën popullore, Ana Bolena është parë herë si martire dhe herë si ambicioze manipuluese, por figura e saj vazhdon të frymëzojë libra, filma dhe analiza historike edhe sot.
Por në median shqiptare u pretendua se Ana Bolena kishte origjine shqiptare. Dhe si gjithmonë në këto raste pati debat. Një studiues italian me emrin Eucardio Momigliano, botoi librin “Anna Bolena, mbretëresha e Anglisë”, ku sipas tij hidhej dritë rreth disa fakteve interesante historike. Ai thotë se Anna Bolena, ishte me origjinë nga Bolena e Vlorës. Libri erdhi në shqip nga Petrit Velaj. Ky libër ngjalli interes në qarqe kulturore dhe historike në Shqipëri, sepse përfaqësojnë një variant alternativ për origjinën e Anne Boleyn — duke e lidhur me fshatin Bolenë të Vlorës, në Labëri. Madje Momigliano shkruan se babai i Anne Bolen-ës quhej Thoma Bolena. Por duket se Momigliano nuk është një emër fort i njohur në historiografinë ndërkombëtare për studime rreth dinastisë Tudor, dhe nuk përmendet në bibliografitë akademike të fushës.
Moikom Zeqo
Në këtë debat u përfshi dhe Moikom Zeqo, një ndër intelektualët dhe studiuesit më të ndritur të Shqipërisë moderne. Moikom Zeqo, në artikullin e botuar prej tij me titull “Injoranca në emër të diturisë është forma më qesharake e të gjitha injorancave: Anna Bolena shqiptare? Kush e thotë e kujt i duhet kjo?” shkruan në mënyrën e tij tipike të ndërthurjes së historisë me metaforën: “Titulli i mësipërm është këlthitës, protestues, polemik, madje përjashtues. Dikush ka zbuluar trishtueshëm dhe madhërisht se një princeshë franceze dhe grua mbretërore e një sovrani britanik ka qenë, as më shumë dhe as më pak, një fshatare nga Bolena e Labërisë. Pra miti i “gjakut blu” anglez është bërë koktej me gjakun plebejan shqiptar. Kjo gjë do t’i çmendte përpiluesit kokëfortë të Almanakut të Gotas, ku janë kodifikuar tërë gjenealogjitë mbretërore të Europës….”
Historia zyrtare
Historikisht dhe në mënyrë të dokumentuar historia zyrtare thotë se: Ana Bolena ishte bijë e një familjeje angleze me rrënjë normande dhe lidhej me aristokracinë e lartë të kohës. Familja Boleyn – ose Bullen – është e gjurmuar në dokumentet angleze që prej shekullit të 13-të.
Nuk ka asnjë provë arkivore, dokument zyrtar, letër, apo gjurmë që të lidhin këtë familje me Shqipërinë ose me ndonjë emigracion shqiptar mesjetar drejt Anglisë. Historikisht, emri “Boleyn” është një variant i emrit “Bullen”, një mbiemër anglo-normand që gjendet në dokumente zyrtare që nga shekulli XIII. Familja është e dokumentuar në Angli, në Norfolk dhe më pas në Kent. Pretendimi se Ana Bolena kishte origjinë shqiptare nga Bolenë e Labërisë nuk është i mbështetur nga burime historike të njohura ndërkombëtarisht. Ai përfaqëson më shumë një variant kulturor dhe identifikim simbolik që mund të shërbejë si temë reflektimi apo si kuriozitet letrar e kombëtar. Ky lloj pretendimi lind shpesh për arsye kulturore e psikologjike. Dhe identifikimi me figura të mëdha historike është një mënyrë për të kompensuar mungesën e përfaqësimit në histori botërore. Krenaria kombëtare, shpesh nxitet nga dëshira për të dëshmuar se shqiptarët kanë dhënë kontribut në ngjarje të mëdha të historisë së njerëzimit.
Fshati Bolenë në Shqipëri, ekziston realisht, dhe ndonëse është vend me histori dhe identitet të veçantë kulturor në Labëri, nuk ka asnjë provë dokumentare që lidhet me emigrim të një familjeje shqiptare në Angli gjatë Mesjetës.
