24 qershor 1812
Më 24 qershor 1812, Napoleoni Bonaparte, Perandori i Francës, kaloi me rreth 600,000 trupa lumin Neman në kufirin perëndimor të Perandorisë Ruse, duke nisur një nga fushatat më famëkeqe në historinë ushtarake – pushtimin e Rusisë. Kjo ditë shënon fillimin e Luftës së Rusisë, që do të përfundojë me humbjen katastrofike të ushtrisë franceze dhe do të sinjalizojë fillimin e rënies së perandorisë së Napoleonit.
Arsyet pas pushtimit: politika apo mania e madhështisë?
Historianët janë të ndarë për motivet reale të këtij veprimi të rrezikshëm:
Mungesa e mbështetjes ruse për Sistemin Kontinental
Napoleoni, i përfshirë në një luftë të gjatë me Britaninë e Madhe, kishte vendosur Sistemin Kontinental, një politikë e bllokadës ekonomike ndaj produkteve britanike në Evropë.
Edhe pse Rusia fillimisht ra dakord, Car Aleksandri I nisi të shkelë embargon, duke lejuar tregtinë e fshehtë me britanikët. Kjo konsiderohej si një tradhëti e rëndë ndaj sistemit të Napoleonit dhe sfidë ndaj autoritetit të tij në kontinent.
Euforia dhe deliri i pushtetit
Të tjerë e shohin këtë si pasojë të hybrisit, arrogancës së pushtetit absolut. Pas fitoreve në Austerlitz, Jena dhe Wagram, Napoleoni ndjente se asgjë nuk mund ta ndalte. Vetëbesimi ekstrem, mania e kontrollit dhe ideja e një Perandorie pan-evropiane, e bënë të besonte se edhe Rusia do të binte si të tjerat.
Ushtria e madhe – por e përçarë
Grande Armée e Napoleonit ishte ushtria më e madhe e mbledhur ndonjëherë në Evropë deri atëherë. Por ajo nuk ishte homogjene – përbëhej nga trupa franceze, italiane, gjermane, polake, hollandeze e madje edhe spanjolle.
Kjo mangësi kohezioni, kombinuar me distancat e mëdha, logjistikën e pamjaftueshme dhe klimën ekstreme ruse, do të shndërrohej në katastrofë.
Strategjia e Tokës së Djegur dhe marshimi drejt Moskës
Rusia u tërhoq përpara, duke mos pranuar një betejë frontale vendimtare. Në vend të kësaj, ushtria ruse zbatonte strategjinë e tokës së djegur, duke braktisur qytete dhe djegur furnizimet që mund të binin në duart e Napoleonit.
Pas Betejës së Borodinos në shtator – një nga më të përgjakshmet në histori – Napoleoni hyri në Moskë, vetëm për të gjetur një qytet të boshatisur dhe të djegur. Pa fitore politike, pa ushqim dhe përballë dimrit rus, Napoleoni u detyrua të tërhiqej.
Kthimi i tmerrshëm dhe kolapsi ushtarak
Tërheqja u bë në kushte të jashtëzakonshme:
Ushtria vuante nga uria, ngrirja dhe sulmet e vazhdueshme nga rusët.
Vetëm rreth 10% e trupave arritën të mbijetojnë dhe të kthehen në Perëndim.
Pushtimi i Rusisë u kthye në një makth logjistik, moral dhe politik.
Ky ishte fillimi i rënies së Napoleonit. Brenda tre vjetësh, forcat e Aleancës së Shtatë e mundën dhe e internuan atë në Elba.
Pasojat dhe reflektimi historik
Pushtimi i Rusisë më 1812 është një shembull klasik i arrogancës së pushtetit, ku një njeri i bindur se historia ishte në duart e tij, dështoi të njohë kufijtë e natyrës, të popullit dhe të vetë strategjisë së tij.
Kjo ngjarje ka hyrë në histori si një paralajmërim universal ndaj mbivlerësimit të forcës, dhe është bërë objekt i analizave filozofike, letrare dhe ushtarake, që nga Tolstoi te Clausewitz.
Përfundim
Kalimi i lumit Neman më 1812 nuk ishte thjesht një lëvizje ushtarake – ishte një akt sfide ndaj historisë, natyrës dhe vetë realitetit. Në vend të një triumfi, ai solli një kthesë tragjike, duke shënuar fillimin e fundin e një epoke të perandorisë dhe dominimit napoleonik. Dhe, si shumë herë në histori, mania për të pushtuar më shumë çoi drejt rrënimit absolut.
Përgatiti: L.Veizi