James Acton, bashkëdrejtor i programit të politikës bërthamore në Carnegie Endowment për Paqen Ndërkombëtare, tha: “Është e vështirë të ekzagjerohet se sa e madhe është kjo. Kjo luftë mund të jetë një katastrofë për mospërhapjen.
“Më lejoni ta them kështu. Nëse një marrëveshje bërthamore do t’i kishte lejuar Iranit të mbante disa bomba me URAN SHUMË TË PASURUAR jashtë mbrojtjeve të IAEA-s, ne do të thoshim (saktësisht) se kjo ishte një marrëveshje vërtet e keqe”, shkroi ai në X. “Megjithatë, ky është rezultati i forcës ushtarake.”
Ekspertët bërthamorë thanë se Irani mund ta shndërronte stokun e tij prej 60% të HEU-së në material të përshtatshëm për armë relativisht të lehta. Që kur Trump doli nga marrëveshja shumëpalëshe bërthamore në vitin 2018, IAEA nuk ka qenë në gjendje të japë llogari për të gjithë komponentët e centrifugave të Iranit.
Faza përfundimtare e pasurimit mund të kryhet në një vend të dytë në Natanz, të cilin Irani e ka gërmuar nën një mal për disa vite dhe që nuk është bombarduar, ose mund të bëhet në ndonjë ndërtesë industriale anonime.
Jeffrey Lewis, një profesor i CNS në Institutin Middlebury të Studimeve Ndërkombëtare në Monterey, tha se nëse Irani vendos të vrapojë për një bombë, do të duheshin rreth 5 muaj për të prodhuar material të mjaftueshëm të zbërthyeshëm për një arsenal të vogël bërthamor.
Agjencitë e inteligjencës amerikane dhe IAEA bien dakord se para sulmit izraelit, nuk kishte asnjë shenjë se udhëheqësi suprem, Ajatollah Ali Khamenei, kishte urdhëruar ndërtimin e një koke bërthamore. Rreziku që paraqet fushata e bombardimeve izraelite dhe amerikane është se tani mund t’i ndryshojë mendjen, duke e bindur më në fund se vetëm një armë bërthamore mund t’i pengojë armiqtë e Iranit.
Nëse do të merrej ky vendim, pjesët e tjera të mozaikut mund të binin në vend. Ndërtimi i një koke bërthamore të zbatueshme ndoshta do të zgjaste gjithashtu disa muaj, por mund të bëhej në një hapësirë edhe më të vogël. Izraeli ka vrarë rreth 15 shkencëtarë bërthamorë iranianë, por pas më shumë se një çerek shekulli, rezervuari i njohurive bërthamore të vendit ka të ngjarë të jetë shumë më i thellë. Rreth gjysma e arsenalit të raketave balistike të Iranit, i vlerësuar në rreth 2500 koka bërthamore, është i pagjetur.
Ish-sekretari amerikan i shtetit Antony Blinken tha se administrata Biden kishte kryer simulime të një sulmi ndaj programit bërthamor të Iranit, por lojërat e luftës kishin shërbyer për të nënvizuar rrezikun që regjimi të shpërndante dhe fshihte asetet e tij, dhe më pas të vendoste të “vraponte drejt një bombe”. “Kështu, sulmi i zotit Trump ka rrezikuar të përshpejtojë atë që ne donim të parandalonim”, – shkroi ai në New York Times.
Izraeli dhe SHBA-të mund të mbështeten në aftësitë e tyre të fuqishme të inteligjencës dhe dominimin ushtarak për të shkatërruar çdo punë bërthamore që Irani përpiqet të rindërtojë, me sulme të përsëritura në vitet që vijnë. Por kjo është një formë shumë më e dhunshme dhe e rrezikshme e mospërhapjes sesa një marrëveshje si ajo e rënë dakord nën presidencën e Barack Obamës, e cila u verifikua dhe u monitorua nga IAEA.
Do të kishte më shumë siguri nëse qeveria aktuale iraniane do të zëvendësohej nga një alternativë më e bindur e lidhur me perëndimin. Ndryshimi i regjimit ishte një qëllim lufte gjithnjë e më i hapur i shprehur nga qeveria e Trump dhe Netanyahut gjatë rrjedhës së luftës. Deri më tani, establishmenti teokratik iranian është i përgjakur, por nuk tregon shenja të përçarjeve të brendshme.
Është i urryer nga shumica e popullsisë, por ruan monopolin e dhunës që e ka mbajtur në pushtet deri më tani. Të paktën tani për tani, zemërimi popullor iranian për bombardimin e errëson neverinë e tyre për sundimtarët e tyre. Në fakt, ata që u mblodhën në thirrjen e rezistencës “Grua, jetë, liri” në vitet e fundit mund të jenë ndër humbësit afatshkurtër.
Me kalimin e kohës, pafuqia e regjimit përballë sulmit të jashtëm mund të provojë të jetë një çarje fatale në të gjithë ndërtesën, por deri më tani nuk ka shenja të kësaj.
“Ne duhet ta gjykojmë këtë sulm sipas qëllimit të tij të vërtetë, jo kamuflazhit ligjor të vetëmbrojtjes parandaluese”, tha Lewis në X. “Nëse sulmi e lë regjimin aktual, ose diçka shumë të ngjashme me të, në pushtet me një opsion bërthamor, atëherë do të ketë qenë një dështim strategjik.”