Nga Francesco Battistini dhe Milena Gabanelli
Fati i Ukrainës gjendet tashmë në emrin e saj: në sllavisht shprehja “u-craina” do të thotë “në kufi” dhe, në gjuhën gjeopolitike, është hapësira e mbajtur midis dy superfuqive që nuk duhet t’i përkasë askujt për të garantuar ekuilibrat strategjikë. Kur BRSS u shemb në vitin 1991, Ukraina ishte e para nga republikat sovjetike që la Moskën. Dhe ishte profetik Zbigniew Brzezinski, këshilltari për sigurinë i Shtëpisë së Bardhë në kohën e Carter, i cili paralajmëroi se lindja e Ukrainës do të ishte “një nga tre kthesat e mëdha të shekullit të njëzetë, pas shpërbërjes së perandorisë austro-hungareze dhe Kortina e hekurit”. Tensioni i javëve të fundit mes Rusisë dhe Perëndimit vjen nga ato ngjarje të largëta. Por pse ky vend – më i madhi në Evropë pas Rusisë, aq i madh sa Gjermania dhe Britania e Madhe së bashku, me 44 milionë banorë (njëlloj si Spanja) – është aq i diskutueshëm sa na kthen te skenarët e Luftës së Ftohtë? “Linja e vërtetë Lindje-Perëndim kalon përmes Ukrainës dhe rezervave të energjisë Kaspike – shkruante New York Times disa vite më parë. – Putini është i interesuar ta zotërojë atë, SHBA-ja është e interesuar ta kontrollojë atë”.
Pakti i pashkruar Bush-Gorbaçov
Le të kthehemi në vitin 1989. Rusët argumentojnë se pas rënies së Murit të Berlinit ka pasur një marrëveshje të pashkruar midis liderit sovjetik, Mikhail Gorbaçov, dhe presidentit të atëhershëm amerikan, George W Bush: në këmbim të ribashkimit të Gjermanisë dhe tërheqjes së forcave të armatosura me Moskën, NATO nuk do të ishte zgjeruar kurrë në vendet e Traktatit të Varshavës (në atë kohë Polonia, Hungaria, Bullgaria, Çekosllovakia dhe Rumania ishin pjesë e tij), dhe aq më pak në ish-republikat sovjetike. Është një marrëveshje që amerikanët e kanë mohuar gjithmonë zyrtarisht. Dhe kjo gjithsesi nuk zgjati shumë. Pavarësia e Ukrainës u sanksionua me një referendum më 1 dhjetor 1991: saktësisht pesë muaj pas shpërbërjes së Paktit të Varshavës.
Në vitin 1993, me lindjen e Bashkimit Evropian dhe kërkesat e para për anëtarësim nga vendet lindore, Shtetet e Bashkuara shpikën “Partneritetin për Paqe”, një program që anashkalon veton ruse dhe e afron NATO-n më shumë sesa thjesht me vendet e dikurshme. Pakti i Varshavës, por edhe pjesë të BRSS, të vjetër si Estonia, Letonia dhe Lituania. Për më tepër: Presidenti i SHBA Bill Clinton u kërkon të gjithë evropianëve të bëjnë “një zgjedhje të palës” dhe që të gjitha negociatat për anëtarësimin në BE, që nga ai moment, të paraprihen gjithashtu nga respektimi thelbësor i parimeve të NATO-s. Rregulli nuk kodifikohet, por bëhet praktikë, edhe sepse janë vetë vendet që kërkojnë të jenë pjesë e Aleancës. Kështu shkoi për Poloninë, Hungarinë, Rumaninë, Bullgarinë, Çekinë, tre republikat balltike dhe po kështu po shkon edhe në Ballkan: nga Shqipëria në Mal të Zi dhe në Maqedoni.
Putin: Ukraina jo!
Rusia post-sovjetike dhe e dobësuar e Boris Jelcinit pësoi këtë zgjerim perëndimor në vitet 1990. Ne negociojmë për gjithçka. Po projektohen dy linjat e gazsjellësit Nord Stream, të cilat do të duhet të transportojnë gazin rus direkt në Evropë, duke “anashkaluar” ish-aleatët e Polonisë, vendeve baltike dhe Ukrainës, por edhe bjellorusët më besnikë. Sepse në Moskë, në atë moment, është më urgjente të mblidhen dollarë sesa kredi politike. Me ardhjen e Vladimir Putin, gjithçka ndryshon. Dhe e para, e vendosur “niet” është pikërisht në Ukrainë. Vija e kuqe e pakalueshme. Kievi ishte kryeqyteti i republikës së tretë më të madhe të Bashkimit Sovjetik. Hambari dhe arsenali i perandorisë: i dha Moskës një të katërtën e drithërave, qumështit, një të tretën e hekurit, qymyrit dhe manganit, 60% bitum dhe antracit, strehoi termocentrale bërthamore dhe koka bërthamore. Popullsia e Ukrainës lindore dhe e Krimesë ka mbetur gjithmonë kryesisht ruse për sa i përket gjuhës, mentalitetit dhe kulturës. Korrikun e kaluar Putin e bëri të qartë se si e mendon: ukrainasit, rusët dhe bjellorusët vijnë nga e njëjta rrënjë dhe duhet të qëndrojnë së bashku. Ukraina, pra, jo. Hyrja e saj në NATO, si ajo e Gjeorgjisë, do të pakësonte besueshmërinë strategjike dhe politike të Rusisë.
Korrikun e kaluar Putin e bëri të qartë se si mendon: ukrainasit, rusët dhe bjellorusët kanë lindur nga e njëjta rrënjë dhe duhet të qëndrojnë së bashku.
2008: refuzimi i Italisë, Francës, Gjermaninë
Në vitin 2004, shpërtheu Revolucioni Portokalli në Kiev, një revoltë anti-ruse e mbështetur nga Perëndimi, dhe pikërisht aty, Kremlini arriti të zgjidhte një nga njerëzit e tij, Viktor Janukoviç, me një votë që u shpall e manipuluar: kundërshtari i tij, Viktor Jushenko, është helmuar në mënyrë misterioze me një dozë dioksine. Dhe në fund të një mosmarrëveshjeje mbi gazin, me Moskën që akuzon Kievin se ka bërë kreshtën e furnizimeve në Evropë që kalojnë përmes tubacioneve të gazit ukrainas, është gjithmonë Janukoviç ai që rizgjedhet dhe e zhvendos vendin në pozicionet e Moskës. Më 4 prill 2008, gjatë samitit të NATO-s, të mbledhur në Bukuresht, SHBA-të bënë presion për hyrjen e Ukrainës dhe Gjeorgjisë në Aleancë, por asgjë nuk u bë për shkak të kundërshtimit të Italisë, Francës dhe Gjermanisë. Romano Prodi, i cili ishte i pranishëm në atë samit, kujton se “samiti u thirr vetëm për këtë, por ne thamë jo,” për momentin “, sepse do të kishte krijuar tensione”. Dhe në fakt Gjeorgjia, në përpjekjen për të dalë nga ndikimi i Moskës, shijoi luftën e parë evropiane të shekullit të 21-të në gusht 2008. Moldavia i gjen të bllokuara eksportet e saj drejt Rusisë sapo nënshkruan një marrëveshje për ta afruar atë me Evropën. Në vitin 2014 në Ukrainë do të jetë një kryengritje e re e përgjakshme e kryeqytetit për të dëbuar përfundimisht Janukoviç, për të zbuluar planet amerikane dhe për ta shtyrë Putinin në një përgjigje të dyfishtë: pushtimi i Krimesë dhe aneksimi i gadishullit përmes një referendumi të kryesuar nga forcat pushtuese; shkëputja e rajonit pro-rus të Donbass, në kufirin lindor, që do të çojë në vetëshpalljen e republikave të Donetsk dhe Lugansk dhe do të nisë tetë vjet të një lufte civile të gjatë në vazhdim, me 14,000 të vdekur.
Kush po dërgon armë?
Për të bllokuar aspiratat e Ukrainës për t’u vendosur nën mbrojtjen e NATO-s, Rusia ka intensifikuar grumbullimin e trupave dhe automjeteve të blinduara: 130,000 burra në kufijtë e Donbass, plus 40,000 të stacionuar në Bjellorusi, si dhe në Moldavi dhe Transnistria. Ukraina kërkon ndihmë dhe përgjigja vjen me një furnizim masiv me armë. Një ligj i NATO-s ndalon eksportet në vendet e treta pa dritën jeshile të prodhuesit: përpara se t’u shesë armë gjermane ukrainasve, për shembull, Estonia duhet të ketë lejen e Gjermanisë (e cila ka vendosur të mos e japë atë). Në këtë rast, rregulli nuk zbatohet më dhe SHBA-ja ka autorizuar vendet e NATO-s të eksportojnë armë të të gjitha llojeve. Nga SHBA mbërritën raketat portative antitank Javelin me drejtim autonome infra të kuqe dhe raketa të fuqishme kundërajrore (Manpads). Nga Britania e Madhe personel trajnimi për armë të vogla, anti-blinda, antitanke dhe ushtarake. Shtetet baltike dërgojnë raketa antitanke dhe kundërajrore. Armët e vogla të Republikës Çeke. Kanadaja është një kontingjent i forcave speciale. Danimarka një fregatë në Balltik, plus 4 luftarakë F-16 në Lituani. Holanda do të dërgojë 2 avionë luftarakë F-35. Spanja është deklaruar e gatshme të bëjë pjesën e saj. Turqia ka dërguar drone Bayraktar, të aftë për të luftuar dhe për të marrë informacion. Refuzimi i Gjermanisë është i pari në 70 vjet dhe ka plasaritur frontin e NATO-s, me Francën dhe Italinë që nuk duan të përfshihen në një krizë ku siguria energjetike evropiane dhe marrëdhëniet e rëndësishme tregtare me Rusinë janë në rrezik: 25 miliardë euro xhiro në vit për Gjermaninë, 9 për Italinë.
Nato: objektivat që duhen rishikuar
Për të ndaluar përshkallëzimin, Putini i kërkon Uashingtonit një angazhim me shkrim: Ukraina nuk do të hyjë kurrë në NATO, asnjë stërvitje e NATO-s përgjatë kufijve rusë, jo trupa amerikane në vendet baltike. Përgjigja e Biden: ne diskutojmë, por Ukraina vendos se cilit sistem sigurie t’i bashkohet. Dhe në rast të një pushtimi, do të ketë sanksione të rënda dhe bankat ruse do të dalin nga qarku bankar ndërkombëtar.
Ukraina është e ndarë në dy pjesë: perëndimi me pamje nga Evropa dhe lindja pro-ruse. Nuk mund të zgjasë shumë me një luftë civile që përfshin tre rajone të vendit, minierat e qymyrit në duart e Moskës dhe investitorët që ikin. Një krizë që tregon interesin amerikan për të arritur kufirin rus dhe interesin e Putinit për të ruajtur autoritetin e tij politik. Por zbulon gjithashtu se si NATO është një aleancë për t’u ripërcaktuar, për nga natyra dhe objektivat, sepse Lufta e Ftohtë ka përfunduar dhe, nga ana tjetër, nuk ka më një armik, por një konkurrent. Në të njëjtën pikëpamje të presidentit amerikan Biden, i cili e njeh shumë mirë dosjen e Ukrainës – djali i tij Hunter u ul në bordin e gjigantit ukrainas të energjisë Burisma – Kina do të ishte armiku i vërtetë. Ajo Kinë që Putini i frikësohet edhe më shumë se evropianët dhe amerikanët.
Burimi: corriere.it/ Përgatiti për botim: L.Veizi