Si është shpalosur pushtimi rus, nga lufta e dëshpëruar për Mariupolin te trazirat ekonomike në mbarë botën
Njëqind ditë pas pushtimit, ushtria e Putinit ka humbur disa beteja dhe ka fituar disa të tjera. Por pushtimi i nxituar i presidentit rus është kthyer në një katastrofë strategjike. Ukraina është e luftuar, por e bashkuar…
…Kaluan vetëm disa orë derisa raketat e para do të binin. Dita e fundit e një epoke në Evropë. Mbrëmjen e 23 shkurtit, bota u përgatit. Mbi kufirin e Ukrainës, mijëra trupa ruse kishin marrë urdhrat e tyre. Një president në Kiev dhe një tjetër në Moskë përgatitën fjalët më domethënëse të jetës së tyre. Në kryeqytetet perëndimore, zyrtarët punuan për të shmangur atë që tani dukej e pashmangshme: fundin e tre dekadave të paqes midis fuqive të mëdha evropiane.
Mospërgatitja
Kur pushtimi rus i Ukrainës filloi në orët e para të 24 shkurtit, me sulme masive raketore dhe avancim të një force tokësore nga disa drejtime, shumë zyrtarë kryesorë ukrainas me sa duket u kapën në befasi. Disa ishin në gjumë të thellë. Për javë të tëra kishte zëra për një pushtim rus, dhe 24 orë më parë inteligjenca amerikane dhe ukrainase morën informacione që tregonin për një sulm thuajse të sigurtë atë natë. Megjithatë, përpjekjet e minutës së fundit ishin të pakta për të fortifikuar qytetet afër kufirit, ose për të paralajmëruar qytetarët që të përgatiteshin për të pashmangshmen.
Presidenti Volodymyr Zelenskiy ishte në shtëpi me gruan dhe fëmijët e tij. Zyrtarë të shumtë në krye të rajoneve kyçe afër kufirit, dhe kryebashkiakë të qyteteve që përmbajnë objektiva strategjike ushtarake, kanë thënë në intervistat e tyre se ata ishin në shtrat dhe u zgjuan të tronditur nga zhurmat e shpërthimeve, në vend që të kishin shpenzuar. orët e fundit të paqes duke koordinuar mbrojtjen e qyteteve.
E ndërsa pushtimi rus i Ukrainës arrin kufirin 100-ditor, disa kanë filluar të shikojnë prapa në periudhën e rritjes së luftës dhe të pyesin nëse mund të ishte bërë më shumë.
Ekziston një pranim i gjerë, madje edhe në mesin e kundërshtarëve më të ashpër politikë të Zelenskiy, se udhëheqja e tij gjatë kohës së luftës ka qenë sfiduese dhe frymëzuese. Por bashkë me lavdërimet ka edhe pyetje për ato javë para luftës, në janar dhe shkurt.
Pse Zelenskiy mbeti skeptik ndaj paralajmërimeve gjithnjë e më alarmante nga inteligjenca amerikane se Vladimir Putin po planifikonte një pushtim në shkallë të plotë? A mund të kishte bërë më shumë për të përgatitur vendin? A do të kishte shumë efekt?
“Ne nuk duam të fillojmë një hetim për një kohë, por nuk mund ta shmangim atë në të ardhmen,” tha Volodymyr Ariev, një deputet i Partisë Solidariteti Evropian të ish-presidentit Petro Poroshenko. Ai tha se partia e tij kishte bërë presion për javë të tëra në prag të pushtimit që qeveria ta merrte më seriozisht kërcënimin e luftës.
Presidenti ukrainas, Volodymyr Zelenskiy, del në TV në orët e para të së enjtes me lajme të tmerrshme. I veshur me një kostum, me fytyrën e tij ende djaloshare dhe të pazbuluar, Zelenskiy informon vendin se pas disa javësh kufiri, Vladimir Putin ka autorizuar veprime ushtarake kundër Ukrainës. E gjithë Evropa është në buzë të një lufte që mund të “djeg gjithçka”, thotë ai.
Në orën 5:30 të mëngjesit, media shtetërore ruse fillon transmetimin e një fjalimi presidencial. I indinjuar nga ajo që ai e karakterizon si krijimi i një “anti-Rusie” në kufijtë e tij, Putin shpall një “operacion special ushtarak” që synon “çmilitarizimin dhe denazifikimin” e Ukrainës. Ndërsa ai po flet dhe në orët më pas, raportohen shpërthime në Kiev, Kramatorsk, Kharkiv, Odesa, Mariupol dhe qytete të tjera.
Gjatë një dite kaotike, trupat ruse dhe automjetet ushtarake raportohet se kanë ardhur 18 milje larg kryeqytetit; të kishte përfshirë Çornobilin dhe të kishte marrë peng punëtorët atje; të ketë shtyrë në qytetet lindore si Sumy; dhe të ketë rënë raketa mbi qytetet portuale përtej Detit të Zi. Skuadrat ruse të goditjes janë në kërkim të presidentit ukrainas dhe të shtëna armësh dëgjohen pranë kompleksit presidencial. Ka një ndjenjë dënimi në Kiev dhe në mbarë botën.
Skepticizmi
Dhe fundi i një ideje. Kjo luftë mund të shpërbënte rivalitetet e vjetra evropiane. Ky akses në iPhone, Instagram dhe Ikea mund të ftohte impulset shoviniste që kishin ushqyer shekuj të historisë së përgjakshme. Megjithë paralajmërimet jashtëzakonisht specifike nga qeveria amerikane për një pushtim të afërt dhe grumbullimin e forcave në Rusi dhe Bjellorusi, ukrainasit nuk ishin në panik. Në kufijtë perëndimorë nuk kishte radhë. Kafenetë dhe baret e Kievit ishin mbushur plot të shtunën në mbrëmje. Njerëzit vazhduan të bënin plane për pushime, takime dhe mësime noti për fëmijët e tyre. U tha se: Askush nuk e besonte vërtet se do të ndodhte. Shumë analistë u pajtuan. Forcat ruse që grumbulloheshin në kufi ishin shumë të pakta për të pushtuar vendin, argumentuan ata. Media shtetërore kishte bërë pak për të përgatitur publikun rus për luftë. Një pushtim do të shkaktonte ndëshkime ekonomike aq shkatërruese për ekonominë ruse sa që asnjë lider nuk do të guxonte ta rrezikonte.
100 ditë, 269 sulme
Njëqind ditë lufte “ushtroi shumë presion mbi sistemin shëndetësor të Ukrainës”. Në këtë periudhë ka pasur 269 sulme të verifikuara në objektet dhe shërbimet shëndetësore, në të cilat të paktën 76 persona u vranë dhe 59 u plagosën. Kjo është bërë e ditur nga Organizata Botërore e Shëndetësisë. OBSH ka rritur praninë e saj, si në Ukrainë ashtu edhe në vendet ku strehoen të zhvendosurit, ku ka shpërndarë mbi 543 ton medikamente dhe pajisje, si dhe ka trajnuar më shumë se 1300 punonjës të kujdesit shëndetësor për t’u marrë me efektet e operacioneve të traumave të luftës, viktimave masive, djegieve dhe ekspozimit kimik. Lufta shkaktoi një rritje të madhe të dëmtimit dhe shqetësimit psikologjik. Në të gjithë vendin, profesionistët e kujdesit shëndetësor raportojnë se kërkesa më e zakonshme tani është për ndihmë në trajtimin e pagjumësisë, ankthit, dhimbjes dhe dhimbjes psikologjike. Për të zhvilluar një program kombëtar të shëndetit mendor të aksesueshëm për të gjithë, OBSH po punon me zyrën e Olena Zelenska, Zonjës së Parë të Ukrainës. Por ilaçi për të cilin Ukraina ka më shumë nevojë është ai që OBSH nuk mund të sigurojë: paqen. Ne i kërkojmë Federatës Ruse t’i japë fund luftë”, tha Jarno Habicht, përfaqësues i OBSH-së në Ukrainë.
Pushtimi katastrofik
Rusia po mëson mësimet e pushtimit të saj katastrofik. Ajo është shpërthyer në Sievierodonetsk, qendra e fundit e madhe e popullsisë në provincën Luhansk jashtë kontrollit të saj, duke përqendruar forcat që në fillim të luftës i kishte përhapur hollësisht. Gjetkë në lindje dhe në jug po gërmon, duke forcuar pozicionet e saj. Luftimet e ashpra në rajonet lindore, ku Rusia mund të furnizojë më lehtë trupat e saj, po dëmton rëndë mbrojtësit e Ukrainës. Zelenskiy thotë se 50 deri në 100 ushtarë mund të vdesin çdo ditë, në një vlerësim të rrallë të viktimave luftarake.
Çfarëdo triumfalizmi që ekzistonte pasi Rusia u tërhoq nga rrethi i Kievit, është zhdukur. Portet e vendit po mbyten nga një bllokadë. Qytete të tilla si Kharkiv janë ende brenda mundësive të artilerisë ruse. Territori pritet të ndryshojë gjatë muajve të ardhshëm pasi të dy ushtritë janë afër rraskapitjes, ndalojnë për të rifurnizuar dhe për të nisur kundërsulm. Ajo parashikon një luftë pa fund në horizont.
Burimi: theguardian & ansa/ Përgatiti për botim: L.Veizi