Katalin Cseh
Udhëheqësi i Hungarisë është në qendër të institucioneve të BE-së – kështu që Rusia është, në fakt, edhe atje. Evropa duhet të ndërmarrë veprime të shpejta
Imazhi i një Vladimir Putini të qeshur duke shtrënguar duart me Viktor Orbán tronditi kryeqytetet perëndimore, dhe me të drejtë. Putini, i kërkuar për krime lufte, me një urdhër arresti aktiv nga gjykata ndërkombëtare penale, qëndroi krah për krah me Orbanin, që përfaqësonte një shtet anëtar të Bashkimit Evropian dhe NATO-s.
Bisedimet personalisht Orbán-Putin, të parat e tyre që nga pushtimi i plotë i Ukrainës nga Rusia në shkurt 2022, erdhën pasi dyshja morën pjesë në një ceremoni shtetërore në Kinë për të shënuar 10 vjetorin e iniciativës së Pekinit për brez-rrugë. Mbledhja e Pekinit shfaqi një tablo tronditëse: një mbledhje liderësh autoritarë, duke përfshirë Putinin dhe udhëheqjen talebane – dhe në mes të tyre, Orbán, kryeministër i një shteti anëtar të BE-së gjoja demokratik.
Këtu ishte një manifestim i prekshëm i asaj që dimë prej disa kohësh, se Hungaria nuk mund të llogaritet më në grupin e vendeve demokratike. Megjithatë, ky është një fakt që shumë pak e pranojnë ose e kuptojnë – pavarësisht thirrjeve nga parlamenti evropian, akademikë dhe ekspertë. Rreziqet e kalimit të Orbanit në kampin autoritar kanë qenë prej kohësh të qarta për ne në opozitën demokratike të Hungarisë. Por ato nuk janë marrë mjaft seriozisht nga aleatët perëndimorë të Hungarisë, duke përfshirë institucionet e BE-së me leva reale dhe mekanizma ligjorë për të mbështetur sundimin e ligjit dhe vlerat demokratike në shtetet e tyre anëtare.
Shoqëria e Orbanit me Putinin nuk është thjesht e turpshme; është alarmante. Është thellësisht shqetësuese fakti që një anëtar i Këshillit Evropian, i cili merr vendime vendimtare të politikës së jashtme për BE-në, e mban këtë shoqëri.
Gjithashtu shqetësues është mosveprimi i BE-së përballë sjelljes së Orbanit. Për një dekadë, BE ka zvarritur veprime konkrete. U deshën vite të tëra presioni të pamëshirshëm nga ne, ligjvënës të Parlamentit Evropian, që Komisioni Evropian (ekzekutivi i BE-së) të aplikonte sanksione kundër qeverisë Orban për rrëshqitjen e saj demokratike.
Orbanizmi po përhapet, një rrezik i vërejtur globalisht. Populistët e djathtë në mbarë botën janë të prirur të kopjojnë librin e lojërave se si të çmontohet demokracia. Tifozët përfshijnë ish-presidentin e SHBA, Donald Trump, i cili kohët e fundit e përshëndeti Orbanin si “një njeri shumë të fuqishëm” (megjithëse, për të qenë të drejtë, ai e quajti atë gjithashtu “udhëheqësi i Turqisë”).
Në vend të figurës së fuqishme botërore që ai imagjinon, pamjet nga Pekini zbuluan se Orbán ishte një ndjekës servil, duke iu përkulur ministrit të jashtëm rus, Sergei Lavrov, dhe duke papagallë narrativën e Kremlinit për luftën në Ukrainë, duke e quajtur atë një “operacion ushtarak”. Ribashkimi mes liderëve hungarez dhe rusë ndodhi vetëm disa ditë përpara përkujtimit të revolucionit të vitit 1956 në Hungari, luftën tonë historike për liri kundër shtypjes sovjetike, të cilën regjimi i Putinit e quan si një “kryengritje fashiste”. Në këtë, ishte një poshtërim i përmasave epike, duke treguar se sa pak sovranitet komandon Orbán në këtë aleancë të re.
Por sjellja e tij sikofantike ngre gjithashtu pyetje në lidhje me integritetin e proceseve vendimmarrëse të BE-së, ku Orbán luan një rol të rëndësishëm. Mos harroni: Orbán ulet në Këshillin Evropian, duke marrë ligje dhe vendime për BE-në në tërësi. Dhe ndërsa rregulli i votimit të unanimitet për çështjet e jashtme i jep atij fuqinë e vetos, edhe Putini është ulur atje. Kjo nuk ka kaluar pa u vënë re. Ministri i Jashtëm lituanez, Gabrielius Landsbergis, thuhet se e pyeti homologun e tij hungarez në një takim të ministrave të jashtëm nëse ai përfaqësonte pozicionin e Hungarisë apo të Kremlinit në takim.
Pra, çfarë duhet të bëjë BE-ja? Një fije shprese ka lindur që kur partia qeverisëse Ligj dhe Drejtësi pësoi një humbje zgjedhore në Poloni më 15 tetor. Ajo kishte krijuar një aleancë strategjike me Orbanin; së bashku ata mbrojtën njëri-tjetrin nga censura brenda BE-së. Ky është një lajm i keq për Orbanin dhe një lajm i mirë për demokracinë evropiane. Do të jetë më e lehtë ta kundërshtosh dhe ta izolosh në nivel evropian.
Institucionet evropiane duhet të mbajnë shënim dhe të qëndrojnë të qëndrueshëm ndërsa vlerësojnë nëse do të lirojnë 13 miliardë euro (11 miliardë £) nga fondet e BE-së për Hungarinë që aktualisht janë të ngrira për shkak të shkeljeve të sundimit të ligjit. Orbán e përdori me pafytyrësi fjalimin e tij përkujtimor të hënën për të përshkallëzuar retorikën, duke u tallur me kërkesën e BE-së për sundimin e ligjit si të ngjashme me një qortim të epokës sovjetike nga selia e partisë komuniste.
Orbán ka kërcënuar se do të abuzojë me të drejtën e tij të vetos mbi procesin e buxhetit të BE-së për të zhvatur paratë e pezulluara, duke pretenduar se Brukseli “do të duhet ta mbajë thesin hapur” për të marrë votën e tij. Duke pasur parasysh detyrimet e bazuara në traktat për bashkëpunim me mirëbesim, kjo është haptazi e paligjshme dhe Komisioni Evropian nuk duhet të lëvizë kurrë. Zhvatësit kthehen gjithmonë për të kërkuar më shumë.
BE-ja gjithashtu duhet t’i japë më shumë mbështetje shoqërisë së pavarur civile dhe qeverive lokale të shtypura në terren.
Së fundi, është e domosdoshme të hiqet rregulli i votimit të unanimitet në punët e jashtme, siç sugjeron gjithashtu një propozim i rëndësishëm franko-gjerman për reformën e BE-së. Ky hap është vendimtar në parandalimin e liderëve nga zotërimi i pushtetit joproporcional dhe lejimin e kuajve autoritarë të Trojës të depërtojnë në BE.
Mes një peizazhi politik global gjithnjë e më të rrezikshëm, një veprim i shpejtë dhe vendimtar është një domosdoshmëri. Siguria jonë është në linjë./kb
*Katalin Cseh është një anëtare hungareze e Parlamentit Evropian për Grupin Renew Europe