Më quani një “bobo” të shtresës së mesme, por arti i rrugës me frymëzim nuk ka asgjë të përbashkët me shkrimet e spërkatura që bërtasin “unë, unë, unë”.
Alexander Hurst
Mes shtresave të jetës pariziane që më japin energji, mund të përmend: të zhbiruarit deri në thelb të skenës muzikore të qytetit për të kuptuar ku dhe kur muzikantët mblidhen për të improvizuar; eleganca e pandërhyrur edhe e një brasserie-je të zakonshme; mundësia për të kaluar, brenda një jave, nga një hapje ekspozite në një koncert shoku, pastaj në restorantin e një tjetri për të zbuluar menunë e tij me ndikim korsikan, e për ta mbyllur në një verandë duke “ribërë botën” me të tjerë që të sfidojnë – qetësisht – të shohësh ndryshe.
Ndër gjërat që më lodhin në këtë qytet: njerëzit që futen me forcë në Métro pa të lënë të dalësh më parë (sinqerisht, cilat neurone u çalojnë këtyre njerëzve?), dhe mbizotërimi i “tag”-eve. E kupton vërtet sa shumë ka, vetëm pasi largohesh pak nga Parisi dhe kthehesh. Qyteti i mrekullueshëm duket sikur një foshnje gjigande, e lartë me metamfetamina, ka ecur rrugëve me një Sharpie të madh duke zhgarravitur gjithçka.
Në mendjen time ka, natyrisht, një ndarje të paqartë por domethënëse midis artit të rrugës, grafitit dhe “tag”-eve. Përballë apartamentit tim ka një mur grafitish – e shoh nga dhoma e ndenjës – dhe më pëlqen ta vëzhgoj teksa ndryshon vazhdimisht: jeshilet dhe bluja që zëvendësojnë të kuqet dhe portokallet e shkumëzuara. Ndonjëherë mbizotërojnë figurat, ndonjëherë fjalët. Në lagje ka murale me postera (“Stop dhunës ndaj grave”), mure me mozaikët e stilit retro nga Space Invader, apo gratë flokëzeza të Miss. Tic. Artistja anonime Ememem ka mbushur disa të çara në trotuar me artin e saj.
E vlerësoj të gjitha këto. Nuk i duroj dot “tag”-et.
Arti i rrugës, si çdo formë arti, përpiqet të shprehë diçka për botën dhe për njeriun që e krijon atë. Posterët politikë na ankorojnë në realitetin e zymtë të botës. Por “tagging”-u nuk bën gjë tjetër veçse bërtet “unë, unë, unë”.
Disa, sigurisht, do të thonë se kjo është çështje shijeje estetike, që unë jam thjesht një “bobo” që dua atë që më pëlqen vizualisht dhe hedh poshtë çfarë nuk më pëlqen. Që ndoshta nuk mund të kesh njërën pa tjetrën; që Parisi është vetë rebelimi; që frustrimi është pjesë e lirisë. A nuk janë “tag”-et një lloj gërricjeje që na kujton se qyteti është i gjallë dhe real, jo thjesht një muze për turistë? A nuk janë ato zëri i atyre që nuk shkruajnë në mediat e mëdha? Nëse do pastërti e perfeksion, shpërngulesh në Zvicër, jo në arrondissement-in e 10-të, mund të mendosh. Do ishte shumë më keq për Parisin të humbte identitetin e tij alternativ dhe kundërkulturor.
Dhe ka një grimë të vërtete këtu – bulevardet e mëdha të Haussmann-it u krijuan, pjesërisht, për të shuar revoltat dhe barrikadat. Arrondissement-i i shtatë është si një kartolinë, i 20-ti është qyteti i vërtetë. Por ajo që e ndan “tagging”-un është se ai është mishërimi urban vizual i një impulsi kryesisht, në mos krejtësisht, mashkullor për dominim.
Arti i rrugës dhe grafiti janë një formë bisede me banorët e qytetit; “tag”-et nuk thonë gjë tjetër veçse “isha këtu” dhe “e pushtova këtë hapësirë”. “Tagging”-u është po aq egoist sa një miliarder që bën udhëtim hapësinor me raketë në formë fallike. Është si një qen që urinon mbi një shtyllë. Është “manspreading” vizual. Ashtu si ata që luajnë muzikë me altoparlant në transport publik apo bërtasin në telefon, qëllimi nuk është që të tjerët të përjetojnë apo angazhohen me artin, muzikën apo performancën e tyre – por që ne t’ia dorëzojmë kontrollin për një moment të jetës publike dhe të përbashkët.
Dhe është ky nëntekst dominimi që e bën një zonë të stërmbushur me “tag”-e të duket e pistë, e errët dhe shqetësuese – ndryshe nga zonat me forma të tjera të shprehjes vizuale. Në një qytet, pret që portat metalike të dyqaneve të jenë objekt grafitish. Por kur dikush ka zhgarravitur emrin e vet në murin e katit të dytë të një ndërtese banimi, kjo ndjehet ndryshe. Kjo ndjehet si një shkelje – njësoj si kur “tag”-et përhapen në hapësira publike të përbashkëta: në kazanë plehrash, brenda tualeteve publike, në murin e jashtëm të një restoranti që do të duhet të lahet me presion të lartë nga një punëtor me pagë minimale në mëngjes.
Qyteti, duket, ka arritur kufirin e durimit dhe po premton të ndërhyjë kundër kësaj plage. Kur t’i gjejnë fajtorët, le të sugjeroj një dënim të përshtatshëm: pastrimi i thellë i zonave që i kanë bërë më pak të jetueshme. Pastaj, ndoshta, qyteti mund t’u gjejë ndonjë kurs arti.
Alexander Hurst është kolumnist i Guardian Europe.
Përgatiti për botim: L.Veizi
