Tragjedia më e rëndë ajrore e Kanadasë dhe një nga aktet më të rënda terroriste ndërkombëtare para 11 Shtatorit
Më 23 qershor 1985, bota u trondit nga dy sulme të koordinuara terroriste, që kishin si objektiv linjën ajrore kombëtare indiane Air India. Ngjarjet sollën vdekjen e 329 personave në bordin e një avioni që shpërtheu mbi oqeanin Atlantik dhe plagosën disa të tjerë në një shpërthim të dytë në aeroportin Narita, afër Tokios, Japoni. Sulmet u organizuan nga ekstremistë Sikh që vepronin nga Kanadaja, si pjesë e fushatës së tyre për një shtet të pavarur Sikh – Khalistan.
Ngjarja e parë: Shpërthimi në Aeroportin Narita, Japoni
Rreth orës 13:37 me orën lokale, një bombë e fshehur në një valixhe shpërtheu në terminalin e ngarkesave të Aeroportit Ndërkombëtar Narita, pranë Tokios. Valixhja po përpunohej për t’u ngarkuar në bordin e një fluturimi të Air India që do të nisej për në Bangkok. Fatmirësisht, bagazhi ndodhej ende në tokë dhe ende nuk ishte futur në avion, por shpërthimi vrau dy punonjës japonezë të aeroportit dhe plagosi të tjerë.
Hetimet e mëvonshme zbuluan se kjo bombë ishte pjesë e një plani të sinkronizuar, dhe do të kishte shpërthyer në ajër, po të ishte ngarkuar, duke shkaktuar një tjetër tragjedi të madhe.

Ngjarja e dytë: Shkatërrimi i Fluturimit Air India 182
Një orë pas shpërthimit në Japoni, në orën 08:14 UTC, fluturimi Air India 182, një avion Boeing 747 që po udhëtonte nga Montreali për në Londër me ndalesë në Delhi, shpërtheu në ajër mbi Oqeanin Atlantik, 195 kilometra nga brigjet e Irlandës. Shpërthimi ndodhi në lartësi të madhe, duke shkaktuar shkatërrimin e menjëhershëm të avionit.
Të 329 njerëzit në bord humbën jetën, përfshirë:
268 shtetas kanadezë (shumica me origjinë indiane),
27 shtetas britanikë,
24 shtetas indianë,
dhe pasagjerë të tjerë nga vende të ndryshme.
Ndër viktimat ishin shumë gra, fëmijë dhe studentë që po udhëtonin për në Indi për pushimet verore.

Përgjegjësia
Hetimet zbuluan se grupe ekstremiste Sikh, të lidhura me organizatën Babbar Khalsa, ishin përgjegjëse për sulmet. Ky grup kishte lidhje me militantët për krijimin e Khalistanit, një shtet të pavarur për Sikhët në Punjab-in indian. Ata vepronin kryesisht nga Vancouver dhe Toronto, Kanada, ku kishin mbështetje brenda komunitetit Sikh të diasporës.
Plani kishte për qëllim hakmarrjen ndaj masakrave dhe persekutimeve ndaj Sikhëve në Indi, veçanërisht pas operacionit “Blue Star” në vitin 1984, kur forcat indiane bastisën Tempullin e Artë në Amritsar për të neutralizuar militantët Sikh të armatosur.
Hetimi
Sulmet e 23 qershorit 1985 u konsideruan si aktet më të rënda terroriste të kohës, dhe mbeten tragedia më e madhe ajrore në historinë e Kanadasë. Megjithatë, hetimet u përballën me sfida të mëdha, përfshirë mungesën e bashkëpunimit, prova të pakta dhe ngatërresa procedurale.
Vetëm një person, Inderjit Singh Reyat, një mekanik nga Britania Kolumbiane, u dënua për përgatitjen e bombave – dhe ai përfundoi duke kaluar vetëm 15 vite në burg. Dy të tjerë – Ripudaman Singh Malik dhe Ajaib Singh Bagri – u akuzuan, por u shpallën të pafajshëm në vitin 2005, për shkak të mungesës së provave të mjaftueshme.
Kjo çështje u kritikua rëndë si një dështim masiv i sistemit të drejtësisë dhe i shërbimeve të inteligjencës kanadeze, të cilat kishin pasur informacione për një komplot të mundshëm, por nuk kishin vepruar në kohë për ta ndaluar.
Pasojat
Ngjarjet e Air India 182 ndryshuan përgjithmonë politikat kanadeze për sigurinë ajrore dhe luftën kundër terrorizmit. Ato shërbyen gjithashtu si një moment kthesë në mënyrën se si shoqëria kanadeze kupton rrezikun e radikalizmit të brendshëm.
Më 2010, qeveria e Kanadasë publikoi një raport zyrtar prej mbi 3,000 faqesh, ku dënoi “dështimet sistematike të institucioneve shtetërore” dhe kërkoi falje zyrtare publike nga kryeministri Stephen Harper për familjet e viktimave.
Përgatiti: L.Veizi
